نزديك 26 درجه است كه پايان فضيلت نماز عصر است ، بنابراين پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه وآله وسلم با اين عمل يك ضابطه وفرمول دقيق مثلثاتى را عرضه كردند از اين رو مسلمانان مدينه مراقب سايهء ديوار بودند كه چون به هفت قدم مىرسيد نماز عصر مىخوانند . أبو الوفاء بوزجانى ( رض ) « 1 » شكل ظلى را از عمل رسول خدا صلّى اللّه عليه وآله وسلم پيرامون وقت نماز ظهر وعصر استنباط وأمور زير را به دست آورد : 1 - نصب شاخص - يعنى ديوار مسجد - بايد بر خط نصف النهار باشد . 2 - ارتفاع ديوار بايد به اندازه قامت يك انسان معتدل باشد . 3 - اجراى عمل وقتي است كه خورشيد به انتهاى ارتفاع ( نيمروز ) رسيده باشد . 4 - مبدأ حساب روزى قرار مىگيرد كه ميل آفتاب به اندازه عرض شهر باشد ( يعنى رأس السرطان ) . 5 - نيم سازى نهايت ارتفاع : وآن در وقتي ميسر خواهد شد كه سايه شاخص با شاخص برابر باشد . پس قامت شاخص نصف مدت بين ظهر وغروب است ، در نتيجة ميان سايه وزاويه آن ارتباط وجود دارد .

--> ( 1 ) - أبو الوفاء بوزجانى ( 376 - 328 ) محمد بن محمد بوزجانى از مردم بوزجان - شهركى در خراسان ميان هرات ونيشابور - حاسب مشهور ، يكى از أئمة مشاهير در علم هندسه أو را در اين علم استخراجات غريبه است كه كس پيش از أو بر آنها دست نيافته است ، وى از بزرگترين علماى رياضى اسلام است . . . أبو الفاء در تكميل حساب مثلثات سهمى بزرگ دارد وقاعده مقادير أربعة كه امروز مبناى حل مثلثات كروى است از أو است ، ونيز شكلى كه قدماء ظلى مىنامند از ابتكارات اوست . شايد أو اولين كسى باشد كه در مثلثات كروى غير قائم الزاوية نظريه جيب ( سينوس ) را آورد ، ونيز حساب جيب زاويه 30 درجه از اوست . بعضي متأخرين گويند : أو ظل وظل تمام ( تانژانت وكتانژانت ) وقاطع وقاطع تمام را در حساب مثلثات وارد كرده است ، ليكن شايد اين ادعا درست نباشد چه آنكه أحمد بن عبد الله معروف به حبش حاسب پيش از أو به انجام اين عمل پرداخته است . ( 1 ) رك ، لغت‌نامه دهخدا وهمكاران مادّه الوفاء